Bugün - 21 Kasım 2017 Salı
Foto Galeri
Video Galeri
Biz kimiz
Reklama
Gagauz Şarkıları
Aza Ol
 Bize Ulaşın
www.meydangazetasi.com Logo
-
Hava Komrat °C
Haber Detayları

HALKINA ŞAFK EDÄN AYDINNADICI

ÜÜRENMÄK Haberi - 18 Nisan 2014 Cuma - 09:44
HALKINA ŞAFK EDÄN AYDINNADICI
Resmi küçültmek için üzerini tıklayın...

   Taras Grigoryeviç Şevçenko – Ukraynanın anılmış poeti. Duudu fevralın 25-dä 1814 yılda Kiev guberniyasının Zvenigorodskiy uyezdın Morinţı küüyündä. Onun aylesi zengin Engelgardta çırakmış. Açan Taras Şevçenko tamannamış iki yaşını, onun aylesi geçmiş yaşamaa Kirilovka küüyünä, da küçük Tarasın uşaklık yılları bırda geçmiş. 1823 yılda anası ölmüş, da bobası hep o yıl evlenmiş başka bir karıylan, angısının varmış üç uşaa. Bu analık küçük çocaa pek sert davranarmış. Dokuz yaşına kadar o taa çok tabiatta savaşarmış gezmää, salt büük kakusu Ekaterina savaşarmış ona yardım etmää. Kakusu pek işlää ürekliymiş, ama o da yakın vakıtta evlenmiş da ayırılmış bu ayledän. 1825 yılda, açan Şevçenko tamannamış 12 yaşını, onun bobası da raametli olmuş. Bundan sora o haliz kalmış heptän üüsüz. Yaşamasında başlamış zor yıllar. Küçük yaşta o bir çala işlemiş üüredicidyaçoon yanında, sora da komuşu boyacıların yanında. Taa sora çobannık etmiş, popazda sıırtmaç olmuş. Açan üüredici-dyaçoon şkolasında bulunarmış, o üürenmiş okumaa, boyacıların da yanında resim yapmaa. 16 yaşında, 1829 yılda, zengin boyar Engelgardın evindä ilkin aşçılık etmiş sora da olmuş izmetçi (kazaçok). Onun resimcilää havezi git-gidä taa da üüselärmiş. Boyar açan görmüş onda bu Allaa vergisini, vermiş onu üürensin ilkin varşavalı bir resimcinin yanına, sora da Peterburga, Şiräev adında büük ustanın yanına. Boş vakıtlarında delikannı resimci anılmış Ermitaj resim galereyasına gidärmiş da orda Yaz başçasında bulunan statuyaları resimnärmiş. Bırda o tanışmış kendi vatanından resimci İ. M. Soşenkoylan, angısı ukrain yazıcısı Grebenkoylan lafettiktän sora tanıştırmış genç adamı Resimcilär Akademiyasının anılmış konferenţiyasında Grigoroviçlän hem resimcilärlän Veneţianovlan, Brüllovlan hem yazıcı Jukovskiylän. Bu tanışmaların büük payı olmuş genç Şevçenkonun yaşamasında, zerä bu insannarın yardımınnan o kurtulmuş kulluktan. Jukovskiy grafinä Baranovanın yardımınnan savaşmış kurtarmaa onu boyarından Engelgardtan, angısı koca vakıt kayıllık getirmemiş, ama sora, açan ona ödenmiş o vakıdın parasınnan 2500 rubli, aprilin 22-dä 1838 yılda o brakmış Şevçenkoyu serbestlää. Şevçenko haliz kaybetmişti umudunu, şansora girmişti kär kara düşünmeklerä, ama bu iş olduynan, o bütün ürektän şükür etmiş Jukovskiyä da adamış ona anılmış şiir yaratmasını “Katerina”.

  Açan kurtulmuş kulluktan, o başlamış bütün havezinnän işlemää resimcilik uurunda da resimci Brüllovun olmuş sevgili, hatırlı üürenicilerindän biri, taa sora da anılmış resimci Şternberglan da yakınnık kurmuş. Tä onun için 1840- 1870 yıllar sayılêr resimci Şevçenkonun yaşamasında hepsindän hatırlı hem bereketli yıllar. Bu yıllarda o başlamıs yazmaa şiir dä.

  1840 yılda tiparlanmış kiyadı “Kobzar”. O diilmiş pek büük, ama taa sora da tiparlanmış hepsindän büük şiir yaratması “Gaydamaklar”, nerdä avtor başlamış derindän annatmaa kendi halkının yaşaması için başka halkların arasında.

  1843 yılda resimci kabletmiş “serbest resimci” adını da kendi başına çıkmış Ukraynayı (evelki adı Malorosiya) gezmää. Bu vakıtlar tiparlanmış onun büük şiir yaratmaları “Perebendä” (“Çümbüşçü”), “Topolä” (“Kavak aaçları”), “Katerina”, “Naymiçka” (“İzmetçi”), “Hustoçka” (“Çemberçik”). Butürlü yaratmaları pek üüsek uurda karşılanmamışlar rus Peterburg literature kritikacıların arasında, kär büük yazıcı Belinskiy da sayarmış malorus literaturasını pek alçak uurda, kimileri sä hiç yakınnık da göstermäzmiş bölä bir literaturanın varlıına. Ama Şevçenko hiç aarlanmamış onnarın yaptıklarına, zerä onun arkasında varmış kendi ukrain halkı, angısı onu üreklendirärmiş bu uurda. 1845-1847 yılların arasında, açan o gezi yaparmış vatanında, Çernigov hem Kiev guberniyasının yaradıcı insannarı onu arkaya almışlar, da ozamannarda poet yazmış: “Ko bän olayım küülü, sıradan insanın poeti, ama olayım haliz halkımın tarafından poet, bän başka bişey istämeerim”.

 Açan 1846 yılda o bulunmuş Kievdä, bırda tanışmış N. İ. Kostomarovlan. Hep o yılda o katılmış Kiril-Mefodiy birliinä Kievdä, nereyi toplanmışlar genç yaradıcılar, angıları istärmişlär ilerlesin slav halkların, taa doorusu, ukrain halkının yradıcılıı. Bu birlik çok uzun vakıt duramamış ayakta, zerä onu kabaatlamışlar politika uurunda devletä karşı bir birlik gibi, ona katılannarı atmışlar zındana.

 Onnarın arasından hepsindän çok düşmüş Şevçenkonun payına. Onu Orenburg bölgesinä sürmüşlär, ani o yazmış ukrain halkın serbestii için şiirlär deyni. Bırda ona izin vermämişlär ne resimcilik yapsın, ne dä şiir yazsın. Açan o gelmiş Orsk kalesinä, bırası onun için pek bet olmuş, çünkü kırgız stepleri hem her tarafın düzlükleri, yabancılık, yaratma yasakları onun kuvedini heptän kesmiş. Bu zorbalaa dayanamayan aydınnadıcı yazmış bir kiyat ukrain milletindän çıkan anılmış yazıcıya Gogolä, ani o savaşsın yardımcı olmaa, da izin versinnär baari resimnemää. Şevçenko bu kiyadı yollamış Jukovskiyä. Bu uurda ona graf Gudoviç hem graf A.Tolstoy yardım elini savaşmışlar uzatmaa, ama yardımnarı pek büük fayda getirmemiş. Kär III bölümün zaabitinä general Dubeltä izin için yazarkan kiyat, Şevçenko yazmış, ani onun resimneri hiç bir kerä dä politika uurunda devletä karşı gitmemiş, ama genä dä bu yazılar hiç yardım etmemiş. Taa sürgünnüktän kurtulmayınca, o hiç resim yapamamış. Salt açan 1848-1849 yıllarda o katılmış Aral Denizinin dolayanda aaraştırma yapmaa gezisinä, general Obruçev hem leytenant Butakov görmezdän gelmişlär, ani o kimi zaman yapmış küçük resimnär, nerdä göstermiş oradakı sıradan insannarı hem Aral kıyısını. Ama bu gerçekleri açan üürenmiş Peterburg, hem bu iki adamı cezalandırmışlar, hem dä Şevçenkoyu Novopetrovskiy çoluna sürgünä yollamışlar. Bırda o kalmış 1850-1857 yıllarda, da genä resim yapamamış, ama savaşmış kimi sıra kildän yapmaa statuetkalar hem dä foto çıkarmaa. Ama foto çıkarmaa pek paalıymış, onun için pek ilerlämemiş bu uurda.

 Bırda bulunarkana, o yazmış rus dilindä “Княгиня”, “Художник” hem “Близнецы” adında uzun annatmalarını, nerdä vardı nasıl okumaa insannarın biografiyalarını.

 Bitki-bitkiyä onun sürgünnüktän kurtulması aslıya çıkmış. Graf F. P. Tolstoy hem onun karısı grafinä A. İ. Tolstaya bıkmadaan hep devletin azalarına yazılar yazmışlar onun kurtulması için da kurtarmışlar yaradıcıyı. Şevçenko, dönärkän sürgünnüktän, ilkin koca vakıt kalmış Astrahan hem Nijniy Novgorod kasabalarında, sora Peterburga gelmiş da bırda adamış kendini poeziyaya hem incäzanaata. Sürgünnüktä onun saalıı biraz yufkalamış, da Peterburgta o sıkça başlamış hastalanmaa. O yıllarda birkaç kerä neetlenmiş kurmaa aylä, ama bu iş gerçeklenmemiş. Aktrisa Piunova, küülü kızı Harita hem Lukeriya onun yaşamasını aylä için diiştirämemişlär.

 1859 yılda T. Şevçenkonun olmuş kolayı gelmää kendi vatanına. Bırda, Dnepranın boyunda, o istemiş satın almaa bir ev da yaşamaa. Bu erin adıymış Kanev. Ama o yaşamasını bırda yaşayamamış, onu bırda gömmüşlär. “Nasaat” adındakı şiirindä o bu istemesini bölä annatmış:

Bän öldüynän, gömün beni

Üüsek kurganda

Geniş boz kırın ortasında,

Käämil vatanımda.

Uzun dipsiz tarlalar

Hem Dnipro, hem bayırlar

Görünsün, duyulsun

Uluyan dalgalar...

  Yaşamasının bitki yıllarında Taras Şevçenko çeketmiş yazmaa kiyat şkolalar için ukrain dilindä. Onun neeti göstermää rus halkının, literaturasının önündä, ani ukrain dili dä hep ölä zengin, käämil, nasıl rus literaturası, hem var nasıl girsin dünnä literaturaların arasına da tanınsın dübüdüz dünnedä. Onun yaratmaları, ani yazılıydı rus dilindä, rus literatura kritiklerin arasında pek büük saygı görmedilär, çünkü literature uurunda kaavilii pek yoktu. Ama o yaratmaları, ani yazılıydı ukrain dilindä, eki eski adınnan “malorus dilindä”, Şevçenko toplamış “Kobzar” kiyadında. Bu kiyat kaplamazdı poetin hepsi yaratmalarını, ama içindä bulunan şiirlär haliz malorus dilinin gerçek zenginniini kaplardı. Bırda vardı nasıl görmää hem okumaa bir taraftan ukrain halkına karşı yapılan zorbalıı, o acıları, ani o çekärmiş hem kendi boyarlarından, hem başka halkların boyarlarından, hem dä duymaa taa derindän o serbestlik duygusunu, ani büük umutlan beklärdä bu halk. “Hem ölennerä, hem yaşayannara, hem duuacak vatandaşlarıma, Ukraynada hem Ukrayna aşırısında yaşayannara benim çaarım!” adında şiirindä poet sımarlêêr halkına, aaramasın umutlarını başka erdä, yabancılıkta, ani dooruluu da, serbestlii dä, sarmaşarak, birliktä kendi evindä lääzım bulmaa:

Bu uslu rayı,

Vatanınızı siiredin,

Dipsiz yıkıkları,

Bütün üreklän kabledin,

Kurtulun, sarmaşın!

Yabancı topraklarda,

Olmayan işleri

Aaramayın bu yoklukta,

Ne erdä, ne göktä,

Ne dä yabancı erlerdä.

Kendi dooruluun

Hem kuvedin, hem dä

Serbestliin

Kendi evindä.

  O çaarêr birleşmää, inanêr, ani gökteki güneş gibi yalabıyan umut kurtaracek halkını bu zorluklardan:

Hayırlayın uşaklarınızı

Bütün üreklän,

Uşacıklarınızı da öpün

Gözäl dilemäklän.

Tä ozaman unudulacek

Evelki acı günnär,

Da duuacek enidän

Ukraynanın şanı!

Gündüz yalabıyacek göktä

Usulca güneşin şafkı,

Nasıl bir gözäl anı.

  Taras Şevçenko herkerä, yaradarkan kendi yaratmalarını, savaşardı kullanmaa halkın dilini, göstermää sıradan insannarın yaşamasını, açıklamaa onnarın inannı üreklerini, zengin adetlerini, katmaa aazdan halk yaratmalarını. Onun şiirlerindä var nasıl görmää biyaz kireçlenmiş ukrain evceezini, samannan suvalı duvarları, evin dolayanda bir kapu önünü hem patçaazları, nerdä bütünnä aylä yazın dinnener. Sofranın başında toplanêr hepsi uşaklar, bekleerlär iştän gelän bobalarını, delikannı kızçaaz sa anasından üürener sofra donaklıını.

 * * *

Kapunun önündä aylä sofraya oturmuş,

Avşam yıldızı sa göktä peydalanêr,

Küçük kızçaaz imekleri taşıyêr,

Anası da üüretmää onu tutunmuş,

Ama bülbülün käämil sesi engel olêr...

(“KİREZ BAŞÇASI EVİN YANINDA”)

  “Kobzar” yaratmasında bir taraftan karşımıza çıkêr Kiev ayozlukları, öbür taraftan da − zaporojyalıların boz kırdakı yaşamaları. “Gaydamaklar” uzun poemanın giriş kısımında poet açıklêêr umudunu, ani gelecek o vakıt, açan birleşecek ukrainnar, poläklar hem hepsi slav halkları. O inanêr, ani haliz raatlık olacek kendi vatanında Ukraynada:

Zor bu aydınnık dünnedä yaşamaa,

Bilmedään kararlı yolunu.

Geçmişi geçmiştä brakalım,

Bütün eski düşleri atalım!

Gidelim, çocuklar!

Beni yabancılıkta

Brakmadıysa bet günümdä,

Sizä dä şindi sarılacek

Nasıl kendi uşaana,

Kusur etmäz sevgisindä.

Tä ozamandan sora, dua edip,

Dönelim Ukraynamıza!

Bizim şannı vatanımıza! ”

(“GAYDAMAKLAR”)

  Onun için peetçi çok kerä yaratmalarında, bir taraftan, halkın dilinnän lafedärkän, öbür taraftan, lafeder zulum yapan insannarın adınnan da. Bu taa bir kerä gösterer onun büük ustalıını literature uurunda hem dilin zenginniini, avtorun derin düşünmeklerini hem aarif filosofiya bakışını.

  Taras Şevçenkonun şiir yaratmalarını annamaa deyni, lääzım derindän bilmää ukrain halkının sözlü yaratmalarını da. Poet kendi yaratmalarında kullanêr pek çok söleyiş hem demäk, insan arasında çalınan halk türkülerini: Grıţ, Gorlıţä, Yol boyunda duran kavak aacı, Vesnänki, Pugaç h. b. Bu üzerä okuyarkan Şevçenkonun şiir yaratmalarını, üürenersin ilkin haliz ukrain literaturasının zenginniini, halkın yaşamasını, haliz Ukrayna devletin istoriyasını.

  Taras Şevçenko inannı bir insan, onun için dä şiirlerindän sansın klisedeki günnük kokusu geler. Bütün üreklän annadarkan inan için, dua için, herkerä çaarêr insannarı, dönsünnär Allaayın yoluna, onunnan lafetsinnär, ona yalvarsınnar, ani işleri gitsin taa uurlu. Allaayın adını yazarkan, peetçi gösterer insannara, ani o diil bir varlık, ani salt bekleer onnarın duasını, ama o lafın altında insannar lääzım aarasınnar dooruluk kendi içindä, vazgeçsinnär yalandan, aldatmaktan, lääzım olsunnar hem güüdelerindä, hem dä inannarında pak, da ölä çıksınnar Allaayın karşısına. Kär sovet vakıdında, açan vardı büük ateizma agitaţiyası, sistemanın insannarı savaşardılar inandırmaa hepsinä, sansın anılmış “Nasaat” şiirindä Şevçenko söleer, ani o Allaayı tanımarmış. Ama bu yannış bir traktovka, poet çaarêr halkını saabi çıkmaa kendinä, Vatanını duşmandan koruduktan sora pak üreklän, akıllan çıkmaa:

Ukraynadan maavi denizä

Akarkan duşmanın kanı,

Uzaklaşacam,

Tarlalardan hem bayırlardan

Vazgeçecäm,

Da osaat üüselecäm

Allaayın uuruna

Dua etmää.

O saada kadar sa

Savaşacam Allaayı tanımaa deyni,

Kendimä engel etmää.

(“NASAAT” )

  Şair ateizmaya da karşı, bunu biz göreriz onun şiir yaratmalarında, nerdä o karşı çıkêr birtaraflı bakışa nemţä bilimindä. Kendi canında inannı olan poet isteer, ani hristian kanonnarına görä insannar becersinnär duşmannarın da günaalarını afetmää. O hep umutlan bakêr gelecää. Bu inancılık ona o zorbalık hem sürgünnük vakıtlarında büük yardımcı olmuş.

 “Katerina” adında şiir yaratmasında sa biz karşılêêrız otürlü adetleri, angılarında biz göreriz hem aylä terbiyesini, hem dä halkın bakışını. Katerina, angısı sevdalanmış bir rus askerinä, aldadılmış bu rus gencin tarafından da bitki-bitkiyä kalmış bir uşaklan kucaanda. Onun yoktu üzü çıksın insan arasına, zerä rus onunnan ancak oynaşmış da unutmuş. Zavallı kız hem onun aylesi bu utanmaya dayandılar, ama onnarın da saburları bitti, da kızlarını kooladılar evlerindän, gitsin, kocasını bulsun. Zor kış günnerindä uşaklan kucaanda kalan Katerina bitki-bitkiyä karşılaşêr uşaan bobasınnan, ama o yapêr kendini, ani tanımêêr bu kızı hem uşaa, da Katerina kendini atêr üüsek bir erdän erä da öler. Küçük çocuunu sa alêr yanına kör bir kobzar. Bu yaratma pek açık örnek gösterer gençlerä hem dä üüreder, ani anabobanın laflarını, dedelerdän kalan adetleri, büüklerin laflarını lääzım kertmää. Hem dä bu yaratma annadêr rusların ukrain halkına karşı ezmäk politikasını. Doorusu, bu politikanın yannışlıklarını hem ona karşı gelmelerini poet “Açılan mezar” şiirindä hem taa çok yaratmasında da yazêr.

  Şevçenkonun yaratmalarında Dnipro deresi büük er kaplêêr. O Ukraynanın serbestlik simvolu gibi. Kimi sıra avtor yardım isteer dalgalı Dniprodan, kimi sıra ona sarılêr, sansın bitki umudu ona baalı, kimi sıra sa şanı, kısmeti, serbestlii onda aarêêr. Dnepr – Ukraynanın hem dirää, hem dä kurtuluşu. Zerä onun dolayanda asirlärcä yatan kurgannar, kliselär, kazakların boz kırları, angılarını bir asker gibi koruyêr denizä akan bu büük, geniş, serbest, pak derä.

  Ukraynaya şair bakmêêr salt nasıl bir devletä, ama karşılaştırêr onu anaylan, onun için çok kerä, açan poet annadêr vatanı için, duuma tarafı için, o benzeder onu anaya. Var nasıl sölemää, ani bu benzetmeyi o günä kadar kimsey bölä büük ustalıklan yapamamış.

  Taras Şevçenkonun şiir yaratmaları büün kaplêêr hepsi şiir yaratmalarını, angıları toplandı “Kobzar” kiyadına, nereyi girdi 1837-1861 yıllarda yazılan şiirleri.O sayılêr Ukraynanın haliz ilk klasik yazıcısı, angısı koydu temel serbest ukrain literaturasına, oldu öncü ukrain halkın serbestliindä.

  Ukraynayı üürenmää deyni, lääzım derindän üürenmää Taras Şevçenkonun yaratmalarını, çünkü Ukrayna dediynän, aklına geler Taras Şevçenko, Taras Şevçenko sa − o haliz gerçek Ukrayna maanasına geler.

Tudora Arnaut

 
Anahtar Kelimeler:HALKINA, ŞAFK, EDÄN, AYDINNADICI,
Kaynak / Editör:
 
Yorumlar
*** Yorum Yaz
Bu habere hiç yorum yapılmamış, ilk yorumu siz yapın.

Diğer ÜÜRENMÄK Haberleri
GAGAUZİYA BÜÜNKÜ GÜNDÄ

Diğer Başlıklar

Türkiye'den GRT'ye teknik yardım
Общество турецко-молдавской дружбы издало более 34 тысяч экземпляров гагаузских книг
Türk Dünyasında Kadın
İvan ÇELAK – BALLAD
EVROPADAKİ TÜRK SOLUU GAGAUZLAR 1. BÖLÜM
EVROPADAKİ TÜRK SOLUU GAGAUZLAR 2. BÖLÜM
EVROPADAKİ TÜRK SOLUU GAGAUZLAR 3. BÖLÜM
EVROPADAKİ TÜRK SOLUU GAGAUZLAR 4. BÖLÜM
EVROPADAKİ TÜRK SOLUU GAGAUZLAR 5. BÖLÜM
E-kitap

Meydan Fm

Sesi duyabilmek için, videoları izlerken Meydan FM'i durdurunuz lütfen.

E-Gazeta
Anket

Meydan! gazetası nasıl olmuş?


  
Beendim498 Kişi (% 85 )
  
Pek beenmedim35 Kişi (% 6 )
  
Çoktan lääzımdı olsun56 Kişi (% 10 )

Toplam 589 Kişi

Röportajlar
BİZİM ECEL İSTORİYALARIMIZ
İVAN RODİONOVİÇ KELEŞ – UZBEKİSTAN NEFTEGAZ SFERASININ İLERLENMESİNDÄ BÜÜK KATKIDA BULUNANNARDAN BİRİSİUzbekistanda İvan Keleş yaş&e...
»
»
Kim Kimdir
Anasayfa
Site Haritası
Sitenize Ekleyin
RSS Kaynağı
Hakkımızda
Reklama
Gagauz Şarkıları
Biz kimiz
Facebook
Twitter
Baalantı
Copyright ©2013 - Tüm hakları saklı tutulmaktadır.
Bu sitede yayınlanan tüm resim, materyal ve içeriğin telif hakları tarafımızca saklı olup izinsiz alınıp kullanılamaz.
0,08ms