Haber Detayı
17 Haziran 2014 - Salı 13:42 Bu haber 1636 kez okundu
 
KALDIRILMA GÜNNERİNİ ANDILAR ÇADIRDA
CÜMNÄ Haberi


 Moldova vatandaşlarının topluca deportaţyası başladı açan bu taraflara erleşti sovet kuvetleri. 1940-cı yılın iyün ayından beeri komunistlär başladılar arestä almaa bütünnä Besarabiyadan primarları, onnarın yardımcılarını, nasaatçılarını, varlıklı insannarı, rumun kuvetlerinä izmet edenneri, alış-veriş yapannarı h.b.

         Bölä sertti komunist devletinin politikası, angısının içindä yoktu ideologiya akıllı hem çalışkan insannar için, çünkü onnarı ayırardılar zengin “kulak” kategoriyasına. Hiçbir aaraştırmasız hem sudsuz, taa ilerdän hazırlanmış listelerä görä, her taraftan tutuklanardılar kabaatsız insannar, nedän sora binnärcä kişi yollanardılar stalinin lagerlerinä. Sade bir tarihçinin, V.Pastanın, ortaya koyduu bilgilerinä görä çalışma lagerlerinä yollandırıldı 650 primar, angılarının içindän sade küçük bir pay insan gönmüş geeri, kalanı yokedilmiş yada zor çalışmalardan, kötü davranmalardan oralarda can vermişlär.

         Bu işlemdän sora sövet askerleri geçirdilär eni yoketmä operaţiyasını      “kontrrevolüţiya elementlerindän” kurtulma: ii çalışannarı, beceriklileri, üüredicileri h.b.”, deyni onnar nasılsa engel koyarmışlar komunizmanın düzülmesinä, angısı ölä da düzülmedi…

       Moldovadan topluca kaldırılmalar başladılar 1941-ci yılın iyün ayın 13-dä, gecä saatlarında 02:30. Bu iş yapıldı ansızdan, verilärdi insananra sade iki saat toplanmak için. Bu sade ilk deportaţiya dalgasıydı Moldovada, o insannarı üç aftadan çok götürdülär Sibirä dooru, ama cenk biraz engel yaptı da 1312 eşalon diiştirip yolunu, yollandı Kazahstan taraflarına dooru.

       Hayvan taşıma vagonnarında insannarı yolculaa çıkardılar, başlarında askerlär beklärdi, imelik pek prost verilärdi, su etmärdi. Aklına getirmelerindä bu günneri görennär sölerlär, ani çoyu ölärdi yolda.

      Götürdülär gagauzları, moldovannarı, bulgarları uzak Sırdarya derenin boylarına erleşsinnär. Orada yaşayıp zor onbeş yıl, çoyu kaybetti yakınnarını, hastalandılar. Ama ana toprakalrına hep çekärdi, sade o umutlan ayakta kalabildi kimileri da 1956-cı yılda geri dönäbildilär.

       Burada onnarı eni primejdiyalar bekläärdi. Erindeki kuvetlär brakmadılar kendi küülerinä erleşmää insannara, onnar erleştilär Moldaviyadakı hem Ukraynadakı küülerdä. Bukadar ayırılktan sora, evlerinä dönmüş insannardan erindeki kuvetlär korkardılar. Zor çekmiş insannar istärdilär sade uslu bir yaşamak, kendi evindä, kendi aylesindä, ama bu da olmadı, çünkü evlerinä hem içindä olan varlıklarına el koyulmuştu.

       Statistikaya görä, 1941-ci yılda Besarabiyadan kaldırılmış 25 bin kişi, Gagauziyadan yaklaşık 1000 kişi.

       Sade 1992-ci yılda Moldova kuvetleri yaptılar reabilitaţiya hepsi represiyalı Moldova vatandaşlarına. Devlet ödedi küçük paralar o insannarın evleri için, kayıpları için. Bundan başka kabledildi birkaç lgota soţial sistemasında hem Moldovada belliedildi data, açan bakılêr stalinizma kurbannarına Anmak günü. Bu ufak, ama yapılan iilik adımnar için yaşamkta kalan insannar şükürlü öndercilerä. Represiyala raslamış insannardan, saalıkta, kaldı pek az kişi. Onnarlan bilä gider büük tragediya sayfası Moldovalı vatandaşların yaşamasından.

     - “ Pek sevindirer, ani entuziast-tarihçi K.Kurdoglunun çalışmalarınnan 2009-cu yılda tiparlandı dokumental annatmalarlan kiyat «Репрессии и массовые депортации жителей с.Баурчи в период 1940-1951гг.», burada bütün inceliklärlän annadılêr kaldırma günnerinin dramalı resimi. Bu kiyat şindiya kadar ilk hem tek  Moldovada çıktı bu formatta. Konstantin Kurdoglunun kiyadında cannı insannar annadêrlar deportaţiya yolculuunu hem aşırıda, yabancılıkta yaşamalarını, çalışmalarını”- söler yaşayannar. Kiyadı var nasıl bulmaa Avtonomiyanın hepsi bibliotekalarında.

       Aaraştırarkana bu çok yıl kapalı olan represiya temasını, üzä çıktı bir önemni iş. Hepsi kaldırılmış insannarın uşakları hem unukaları genä dä yaşamakta olmuşlar başarılı hem akıllı insannar. Çoyu onnardan ilerletmişlär dädularının, bobalarının işlerini, zanaatlarını. Genä olmuşlar küüdä doktor, üüredici, iş adamnarı, lider, politikacı… Bu iştän var nasıl bir iş çıkartmaa, ani yok nasıl insanın genalarınnan oynamaa, yoketmää, çünkü tabiat ne erleştirdiysä gennerä, o hep okadar nezamansa üzä çıkacek…Nasıl da sovetlär savaşmadılar ozamankı elitayı yoketmää, onnar becerdilär bu işi süündürmää sade bir vakıda. Sora 90-cı yıllarda, onnar genä ilk başlattılar işlerini hem ii götürerlär büünä kadar da.

     Te bölä erleşer basamaklara tarihimiz. Sade kiyat sayfalarında kalacek istoriyanın bu bölümü, çünkü kaldırılmış insannarın çoyu raametli oldu. Kimär kerä lääzım etiştirmää treni, angısının adı “Bizim tarihimiz”, çünkü onun sade bir yolu var – sonsuzluk…

       Pek sevindirer, ani hak koruma topluluu “DOORULUK” hem onun öndercisi Miron Gagauz,  her yıl kaldırılmış insannarlan hem onnarın yakınnarınnan bilä gelerlär, Çadırda, represiyalı vatandaşlarımızın anmasına koyulmuş hatır için stend – taşının yanına. Burada anêrlar yakınnarının geçmişini. Ama o geçmiş pek karannıktı: kimilerin çalındı uşaklık zamanı, kimilerin gençlik kısmetli yılları, kimileri erken kaybetti anasını-bobasını, aylesini, kimise kuramadı iş yolunu, karyerasını, aylesini, yapamadı evini…Bunnar için burada annadıldı çadırlı kaldırılmış aylelerin yakınnarının tarafından.

        İyun ayın 12-dä, bitki yıllar hep buraya çiçek getiriler. Çiçekleri dizerlär stendın önünä, angısı yapılı demir yolu hem çalılı tellär gibi… hep burada yazılı hepsi reperesiyalı, öldürülmüş hem yokedilmiş insannarın adları. Büünkü günümüzdä, demokratiya devletimizdä dä, avtonomiyanın öndercileri yoktular orada, sanki unuttular halkının geçirdii kara günnerini.

        Miron Gagauzun kısa sözündän sora, brakıldı hatır hem anmak çiçekleri, nedän sora mitingä katılannar hepsi dooruldular onun evinä. Orada, başça ortamında, ev saabileri hazırlamışlar musaafirlerä raat oturulacek erleri. Burada herkez bildii, işittii annatmalarlan kaldırılma zamannardan paylaştılar, andılar…

        Bitkidä, isteerim sölemää, ani kendi halkına karşı represiya hiç olmamalı birda milletinin arasında, hiç birzaman. Bu pek büük tragediya, angısı brakêr derin yaraları insanın canında, kimär kerä psihologiya tarafından yufkalandırêr yada kırêr insanı…Yok nasıl sölämemää, ani zamannan, her saklı iş - açaa çıkêr.

 Hiç bişey hem kimsaey unudulmêêr. 73 yıl geeri, komunistlär , zorladarkana kendi insanını, düşünärdilär, ani geldilär heptenä, hem ani kimsey karıştırmıycek arhivleri, kimsey bişey üürenmiycek. Ama Allahın doorusundan hem cezasından kimsey saklanamaz. Te, onnarlan yıl geçincä, açıldı arhivlär, insannar da başladı annatmaa, bölä biz üürendik Sovetlär Birlii hem Moldaviyanın genel tarihindän koparılmış çirkin ama gerçek olannarlan dolu sayfalarını.

       Şindiki, Gagauziyanın eni istoriyası zenginnedi eni kiyatlarlani, filmlärlän, peetlärlän, annatmalarlan represiyalar için. Bu ii, ani istoriya unudulmêêr, o diil lääzım o kara görüntüleri tekrarlasın. Bunun için lääzım bilgilendirmää üürenicileri hem hepsi yaşayannarı ki üürensinnär hem bilsinnär en ilkin Moldovanın, Gagauziyanın istoriyasını, olsunnar terbiyedili hem dolu sevgiylän kendi Ana tarafına insananr. Mutlak lääzım esaba alınsın üürenmäk bakannıın sistemasında bölüm, angısına görä okullarda uygulanacek buluşmalar tarihçilärlän hem ihtär yaşayannarlan, angıları ilk aazdan annadaceklar gençlerä gerçek olaylar için.

                                                                                                                                                              K.Kurdoglo

Kaynak: Editör:
 
Etiketler:
Diğer Fotoğraflar










Yorumlar
Ulusal Gazeteler
Yazarlar
En Çok Okunanlar
Alıntı Yazarlar
Komrat
Gök Gürültülü Sağanak Yağışlı
Güncelleme: 22.09.2018
Bugün
- 20°
Pazar
- 22°
Pazartesi
- 23°
Anketler
Meydan! gazetası nasıl olmuş?
Komrat

Güncelleme: 21.09.2018
İmsak
04:28
Sabah
05:54
Öğle
12:15
İkindi
15:39
Akşam
18:24
Yatsı
19:42
Süper Lig
Takımlar
P
Av
M
B
G
O
1
Kasımpaşa
12
0
0
0
4
4
2
Galatasaray
9
0
1
0
3
4
3
Medipol Başakşehir
9
0
1
0
3
4
4
Kayserispor
8
0
0
2
2
4
5
Atiker Konyaspor
8
0
0
2
2
4
6
Antalyaspor
7
0
1
1
2
4
7
Evkur Yeni Malatyaspor
7
0
1
1
2
4
8
Beşiktaş
7
0
1
1
2
4
9
Trabzonspor
7
0
1
1
2
4
10
Demir Grup Sivasspor
4
0
2
1
1
4
11
MKE Ankaragücü
4
0
2
1
1
4
12
Bursaspor
3
0
1
3
0
4
13
Fenerbahçe
3
0
3
0
1
4
14
Göztepe
3
0
3
0
1
4
15
Aytemiz Alanyaspor
3
0
3
0
1
4
16
Çaykur Rizespor
2
0
2
2
0
4
17
Akhisarspor
2
0
2
2
0
4
18
BŞB Erzurumspor
1
0
3
1
0
4
Arşiv Arama
Modül 1

Bu modül kullanıcı tarafından yönetilir, ister kod girilir ister iframe ile içerik çekilir. Toplamda kullanıcı 5 modül ekleme hakkına sahiptir, bu modül dahil tüm sağdaki modüller manuel olarak sıralanabilir.

Haber Yazılımı